عود بخور

بخور چیست؟

بُخور (incense)
هر رِزین، صمغ، بَلَسان یا ماده ای دیگر که هنگام سوختن، دود شامه نوازی متصاعد می کند.

در آیین های مذهبی نیز برای خوش بو کردن هوا و دفع حشرات به کار می رود.

در معبد یهودی باستان، بخور را به خدا پیشکش می کردند و چگونگی کاربرد آن به تفصیل در تورات آمده است؛ ولی امروزه یهودیان از آن استفاه نمی کنند.

در ادیان هندو، بودا، و تائو، از بخور هنگام عبادت یا مراقبه استفاده می شود.

بخور نماد بوی خوشی است که به آسمان می رود.

به روایت کتاب مقدس، مجوسان به عیسای کودک بخور هدیه کردند و در کتاب مکاشفۀ یوحنا، بخور مظهر «دعاهای مقدسین» است؛ با این همه، استفاده از آن تا قرن ۶م در کلیسای مسیحی رواج نداشت.

گمان می رود که بخور خاصیت حفظ کننده از فساد داشته باشد که برای کلیساهای دارای سقف چوبین باارزش است.

 

بخور /boxor/ در لغت نامه ها و دیکشنری های دهخدا، فرهنگ فارسی، معین و عمید و … بدین صورت معنی شده است:

بخور. [ب َ ] (ع اِ) آنچه بدان بوی دهند. (منتهی الارب ) (آنندراج ). آنچه بدان بوی دهند و بوی خوش پراکنده کند. (ناظم الاطباء). هرچه بوی دود آن گرفته شود از صمغها و چیزهای خوشبو.

(از اقرب الموارد). آنچه از آن بو دهند. خوشبویی که از سوختن بعض ادویه حاصل شود مانند عود و لوبان و غیره. عطریات سوختنی. (از غیاث اللغات ).

هرچه بدان بوی کنند. (مهذب الاسماء). بوی افروخته. (زمخشری ).

چوب عود و مشک و عنبر و میعه و مصطکی و کندر و جز آن که بر روی آتش ریزند تا بوی خوش پراکنده گردد. (ناظم الاطباء).

واحد بخورات است و آن ادویه ای است که تبخیر کنند در آب جوشان یا بر آتش ریزند معطر کردن هوا را. (یادداشت مؤلف ). ج ، ابخرة، بخورات. (از اقرب الموارد).

بخور ترکیبی است که از کندر و صمغ و سایر عطریات می سازند وکیفیت ساختنش مسطور است. و استعمال نمودن آن جز در بیت اﷲ در جای دیگر جایز نبود و فقط کاهنان می بایست آنرا بر مذبح طلایی بسوزانند… و برای سایر خدایان نیز بخور می سوزانیدند. (قاموس کتاب مقدس ) :

بخور و لباس عدوی ترا   زمانه چه خواند حنوط و کفن.

فرخی.

بوی خوش تو باد همه ساله بخورم       رنگ رخ تو بادا بر پیرهن من.

منوچهری.

همی بوی مشک آمدش از دهان     چو بوی بخور آید از مجمری.

منوچهری.

حکمت و علم بر محال و دروغ     فضل دارد چو بر حنوط بخور.

ناصرخسرو.

 

بخور از بر عنبر آمد بمجلس       عقول از بر انفس آمد بمبدا.

خاقانی.

بهر بخور مجلس روحانیان عشق        سازیم سینه مجمر سوزان صبحگاه.

خاقانی.

نکهت کام صراحی چو دم مجمر عید       زو بخور فلک جان شکر آمیخته اند.

خاقانی.

آه بخور از نفس روزنش     شرح ده یوسف و پیراهنش.

نظامی.

گوسفندان خرد بخور و گلاب         وآنچه باید ز نقل و شمع و شراب.

نظامی (هفت پیکر ص 113).

چون دعا را گزارشی سره کرد         دم خود را بخور مجمره کرد.

نظامی (هفت پیکر ص 183).

بهنگام بخور عود و عنبر     خراج هند بودی خرج مجمر.

نظامی.

بخور مجلسش از ناله های دودآمیز        عقیق زیورش از دیده های خون پالای.

سعدی.

بده تا بخوری در آتش کنم        مشام خرد تا ابد خوش کنم.

حافظ.

خوشبوی جیب اطلس چرخ از بخور ماست       در زیر ذیل خویش چو مجمر گرفته ایم.

نظام قاری (دیوان 99).

– بخور انداختن ؛ بخور بر آتش نهادن تا بوی خوش دهد :

نمای جلوه و بر تربتم عبیر افشان       گشای دامن و بر آتشم بخور انداز.

باقر کاشی (از آنندراج ).

در کنشت رسید وقت انداختن بخور و کندر بر آتش. در اندرون هیکل خدا اندررفت و در وقت بخور انداختن ، همه خلق نماز می کرده اند. (ترجمه ٔ دیاتسارون ص 8 از مؤلف ).

– بخورانگیز ؛ بخورانگیزنده. بوجودآورنده ٔ بوهای خوش :

بخورانگیز شد عود قماری     هوا می کرد خود کافورباری.

نظامی.

– بخور دادن ؛ بر مایعی جوشان یا سخت گرم عرضه داشتن عضوی را و گاه بمعنی دود دادن نیز بکار برند یعنی عرضه کردن عضو بر دود چیزی خشک برآتش افکنده. بخور کردن. تبخر. تبخیر.(یادداشت مؤلف ). – || مجازاً معطر کردن :

پری به کلبه ٔ ما می کند گذار امشب        گشای طره که این کلبه را بخور دهد.

ملاشانی تکلو (از آنندراج ).

– بخور زیر دامن ؛ در ایران رسم است که زنان رعنا به بخور عود و عنبر دامن پهن کرده جامه هارا بدان معطر سازند و آنرا عود زیر دامن نیز گویند.(آنندراج ) :

شمیم عطر آن فردوس مسکن        فلک را شد بخور زیر دامن.

تأثیر (از آنندراج ).

– بخور ساختن ؛ رایحه ٔ خوش بو بوجود آوردن :

دوش از بخار سینه بخوری بساختم     بر خاک فیلسوف معظم بسوختم.

خاقانی.

– بخور سوختن ؛ عود و کندر و امثال آن بر آتش نهادن رایحه ٔ خوش را :

در کف من نه نبیذ، پیشتر از آفتاب       نیز چه سوزم بخور، نیز چه بویم گلاب.

منوچهری.

و به یک دست مجمره ای دارد و بخور می سوزد و آفتاب می پرستد. (فارسنامه ٔ ابن البلخی ص 127).

شمع افروخته و ریخته هر جانب گل              مجلسی ساخته و سوخته هر سوی بخور.

مولانامظهر (از آنندراج ).

– بخور کردن ؛ بخور دادن. تبخر. تبخیر. (یادداشت مؤلف ). اقتار. قتر. (از منتهی الارب ). بخور ساختن :

گه چو بیحوصلگان آه ز بیداد کنم        این بخور از پی تسخیر پریزاد کنم.

میرزا اسماعیل ایما (از آنندراج ).

مترادف بخور: بخار آب، کندر، عود

 

بخور
( اسم ) ۱ – هر ماد. خوشبویی که در آتش ریزند و بوی خوش دهد . جمع : ابخره بخورات. ۲ – بخار آب گرم یا داروی جوشانده که مریض آنرا استنشاق کند . ۳ – صمغ درخت روم که بخور آن خوشبو است میع. سائله عسل لبن . یا بخور شیشه . چند عطر که با آب ترکنند و بر آتش نهند تا مجلس معطر شود
بخور
(بِ یا بُ) [ ع . ] ( اِ.) ۱ – هر ماده ای که در آتش ریزندو بوی خوش دهد. ۲ – صمغ درخت روم که بخور آن خوشبو است . ۳ – در فارسی ، هر دارویی که جوشانده و بخار آن استشمام گردد. ۴ – بخار آب گرم یا داروی جوشانده که برای مرطوب کردن و ضدعفونی کردن هوا مورد استفاده
(بُ خُ) (ص .) ۱ – رنگ خاکستری سیر. ۲ – هر چیز به رنگ خاکستر.
بخور
بخور، بخار حاصل از تبخیر، یا دود ناشی از سوزاندن موادّ خوش بو است و در باب طهارت و حج از آن سخن رفته است.
بخور دادن لباس و نیز مساجد، یک بار در هفته ، به موادّ خوش بو مستحب است.
بخور دادن میّت
سوزاندن موادّ خوش بو هنگام غسل میت و نیز در پی جنازه، همچنین بخور دادن کفن، کراهت دارد. برخی قدما قائل به عدم کراهت مورد آخر(بخور دادن کفن) شده اند.
بخور دادن برای محرم
استفاده از بخور خوش بو بر محرم حرام است.